X
تبلیغات
ارغوان - اقدام پژوهي

چکیده :

استرس ها واقعیت های زندگی هستند. زندگی همه ی ما پستی و بلندی هایی دارد و زندگی بدون این پستی وبلندی کسل کننده و یکنواخت است. خوش بینی به ما کمک می کند تا در طول زندگی بر ناملایمات و سختی ها غلبه کنیم. عدم وجود ارتباط صحیح در خانواده یکی از عوامل ایجاد استرس می باشد.

هدف این پژوهش یافتن راه هایی برای کاهش استرس در گفتار کودکان در مورد یکی از دانش آموزان نابینای کلاس پنجم از آموزشگاه استثنایی شوریده شیرازی اهواز است.

در این زمینه با بررسی های به عمل آمده به روش مطالعه ی پرونده ی دانش آموز، مشاهده ی مستقیم رفتار و مصاحبه های گوناگون به عامل استرس در گفتار این دانش آموز پی بردم که با همکاری خانواده در درجه اول و سپس بقیه ی همکارانم توانستم به این دانش آموز کمک نموده و از طریق افزایش سطح آگاهی خانواده و با ارائه ی راه کارهایی جهت کاهش استرس در گفتار کودکان مشکل فوق را حل کنیم و در نهایت پیشنهادهایی در این راستا ارائه دهم.


 

مقدمه :

استرس در طول زمان همیشه وجود دارد. هر یک از ما دائماً استرس های بسیاری را با نتایج متعدد آن تحمل می کنیم.

بسیاری از مردم افرادی هستند که استرس ها را تحمل می کنند ولی معتقدند که برای آن ها استرس فقط جنبه ی مثبت دارد و به جنبه های منفی آن توجهی ندارند. زندگی یک تلاطم دائمی است که ما را مجبور به تحول یافتن، برای سازگار شدن می کند. بدون ترس و بیم های خارجی حس تأثر ما از بین می رود. استرس لازم و مفید است ولی میزان آن مهم است. استرس زیاد یا دائمی می تواند برای ما بد باشد.

استرس می تواند عامل اختلالات بسیار، نقطه ی شروع بیماری های فراوان و مشکلات ارتباطی قوی باشد. ما به دنبال کاهش استرس های گفتاری کودکان هستیم و به این دلیل که این استرس ها مانع بزرگی برای موفقیت کودکان اند، در این پژوهش به راههای کاهش استرس در گفتار کودکان می پردازیم.

 

 

 

 

 

 

بیان مسئله :

استرس غالباً از فشار های بسیار شدید که روی یک فرد عادی سنگینی می کند و نیز از عدم توافق میان توانایی های فرد و انتظارات خود و اطرافیان از او ناشی می شود. با در نظر گرفتن این مسئله و نیز با توجه به این که یکی از راه های برقراری ارتباط انسان با محیط پیرامون خود گفتار می باشد، پژوهش موردی حاضر را که مربوط به یکی از دانش آموزان مدارس استثنایی اهواز می باشد به شرح زیر ارائه می دهم :

 حدود هجده سال از سابقه ی تدریس من در آموزشگاه استثنایی شوریده شیرازی می گذرد و بیش از پنج سال از مدت خدمتم را در پایه پنجم دبستان تدریس نموده ام لذا پژوهش موردی خود را در مورد یکی از دانش آموزان نابینای دختر پایه پنجم دبستان که در کنار دو همکلاسی دیگر خود مشغول تحصیل می باشد، انجام می دهم. این دانش آموز از استعداد بالایی برخوردار بود اما هرگاه در کنارش قرار می گرفتم و یا با او صحبت می کردم دچار حالتهای خاصی می شد که حاکی از دلهره و استرس او بودند.

در این پژوهش سعی نموده ام تا از طریق افزایش آگاهی در مورد علل وجود استرس در گفتار کودکان راههای کاهش آن را بررسی نمایم تا تأثیر این افزایش آگاهی در کاهش استرس دانش آموزانم مؤثر واقع شود.

افزایش ارتباط کلامی والدین و فرزندان یکی از این راه هاست که در این تحقیق به آن پرداخته و آن را مورد بررسی قرار می دهم.

کلید واژه ها یا تعریف اصطلاحات

تعریف استرس :

اصطلاح تنیدگی یا استرس از کلمه لاتین Steinger مشتق شده که به معنای در آغوش گرفتن، فشردن و باز فشردن است، رفتارهایی که می تواند با احساسات متضاد همراه باشند.

تعریف گفتار :

گفتار یکی از نمودهای خارجی زبان است که به شکل اصوات و کلمات دیده می شود.

پیشینه ی استرس :

استرس واکنش روانی و فیزیولوژیکی است و زمانی رخ می دهد که فرد حس می کند در موقعیت و شرایط تهدید کننده ای قرار گرفته است. استرس غالباً به صورت احساس اضطراب تجربه می شود. هنگامی که فرد احساس می کند در معرض خطر و تهدید قرار گرفته است سیستم اعصاب سمپاتیکش او را آماده فرار از خطر یا مقابله با آن می کند و در عین حال در درون فرد پاره ای واکنش های فیزیولوژیکی نظیر تپش قلب، تعریق، دلشوره و افزایش ترشح آدرنالین و مواد شیمیایی دیگر رخ می دهد.

سه دیدگاه عمده در رابطه با استرس عبارتند از :

الف) نظریه استرس عینی

در این تئوری عامل محرک باعث ایجاد برانگیختگی بدن می شود، این واکنش فرد را برای نشان دادن عکس العمل در مقابل شرایط استرس زا آماده می کند اما این حالت تا زمانی کوتاه فعال است، اگر طول مدت استرس زیاد شود به مرور باعث ایجاد احساس « گیجی، دگرگونی در ادراک، کاهش سطح تمرکز و یادآوری» می شود. در نهایت استرس باعث اختلال کامل در تصمیم گیری و هوشیاری فرد خواهد شد.

ب) نظریه زمینه قبلی

بر طبق این نظریه برخی افراد به واسطه سابقه ژنتیکی و زمینه مساعد شرایط فردی در لحظه استرس، مقابل یک نوع محرک نسبت به سایرین واکنش شدیدتری نشان می دهند.

ج) نظریه های الگوی شخصیت

در این دیدگاه الگوی شخصیتی افراد در نحوه واکنش به استرس دارای اهمیت است. افراد بسته به الگوی شخصیتی خود نسبت به استرس واکنش های متفاوتی بروز می دهند، البته این نکته باید در نظر گرفته شود که استرس به خودی خود یکی از واکنش های طبیعی است که جهت ادامه حیات گونه های مختلف، لازم و ضروری است.

استرس یا تنیدگی نیرویی است که تنش و تغییر شکلی را در شئ که این نیرو بر آن وارد می شود ایجاد می کند. در این معنا صحبت از تاًثیر هر عامل یا هر محرک بیرونی مانند عوامل جسمانی مثل صدا، حرارت، سرما یا عوامل روانشناختی مانند از دست دادن کار یا حاضر شدن در جلسه امتحان جزء آن است.

استرس ممکن است به صورت تحمیل شده، تعیین شده و یا انتخابی باشد. استرس تحمیل شده مانند سربازی که مجبور است تحت انضباط شدید و سایر شرایط فشار آور قرار گیرد. استرس تعیین شده مانند ستاره شناسی که در معرض استرس غیر معمول طولانی مدت قرار می گیرد.استرس انتخاب شده مانند فردی که به دلایل معتبر شخصی یک موقعیت فشار آور را انتخاب می کند.

اثرات ناخواسته استرس آنهایی هستند که افراد را تحت تنش مداوم قرار می دهند.هنگامی که ارتباط کلامی بین والدین و فرزندان کاهش یابد و یا زمانی که فردی خود را تحت فشار قرار می دهد – مانند فشار جهت گرفتن نمرات خوب-احساس بدی پیدا می کند.

« شلدون کیوهین » استاد روانشناسی اظهار کرد : نتایج تحقیقات انجام شده در این خصوص نشان می دهد بیماریهایی که متاًثر از استرس هستند، در واقع همان بیماری هایی هستند که در آن التهاب نقش اصلی را ایفا می کند. به طور کلی افرادی که در معرض استرس شدید و طولانی مدت قرار دارند، کمتر قادر به تعدیل التهابی هستند.

توسعه تحمل فشار، شخصی را قادر خواهد ساخت که بسیاری از رنجش ها را نادیده بگیرد و واکنش هایش را نسبت به موقعیت هایی که واقعاً مهم هستند محدود کند.

این فرایند هرگز کامل نیست، وحتی سازگارترین فرد هم احتیاج به هوشیاری نسبت به علائم فیزیولوژیکی تنش دارد، بنابراین شخص می تواند کارهایی را درباره استرس قبل از اینکه ویرانگر شود انجام دهد.

نظریات موجود درباره ی اختلالات روانی فیزیولوژیایی :

1-   نظریه زیست شناختی

2-   نظریه روان پویایی

3-   نظریه شخصیتی

نظریه رفتار گرایی و نظریه فرهنگی- اجتماعی

چندین نظریه پرداز مدعی هستند که منبع اساسی بی نظمی های فیزیولوژیایی فشارهایی است که از طریق اجتماع و خصوصاً خانواده بر فرد وارد می شود. از هم گسستگی خانوادگی طلاق و جدایی در اختلالات مربوط به استرس سهیم هستند. یافته هایی در دست است که نشان می دهد این افراد در تلاش خود برای زندگی از حمایت اجتماعی منظم و محافظت مؤثر در برابر بیماری ها محروم شده اند.حتی شواهد بیشتر بیانگر آن هستند که از هم پاشیدگی  خانوادگی و عدم بر قراری ارتباط کلامی در خانواده در ایجاد گروه های معینی از اختلالات استرس مؤثر می باشند.

پیشینه گفتار :  

گفتار یکی از فرایند های ارتباطی انسان هاست. گفتار با به وجود آوردن صدا توسط دهان و تا حدودی بینی انسان به وجود می آید. در این فرایند دندان ها، زبان کوچک و بزرگ، حنجره وبینی نقش دارند. گفتار مهمترین روش ارتباط انسانی است.

گفتار شکل تلفظ شده ارتباطات انسانی، وسیله بیان زبان و نمود قابل شنیدن آن می باشد. گفتار اغلب بخشی از زبان در نظر گرفته می شود اگر چه زبان می تواند بدون گفتار وجود داشته باشد (مانند زبان اشاره ناشنوایان). گفتار در برخی فرهنگ های زبان، مکتوب بوده است. گفتار عادی انسان با فشار ریوی از طریق ریه ها ایجاد می شود که خالق اصوات در دهانه حنجره است و سپس توسط دستگاه صوتی به حروف صدا دار و بی صدای مختلف اصلاح می شود.

اختلالات گفتار و زبان به طور کلی به دو دسته تقسیم می شوند:

الف) اختلالات زبانی که منظور اختلالاتی است که در آنها دریافت و ارائه  زبان گفتاری دچار نقص می شود مانند اختلالات گفتار و زبان در آسیب دیدگی شنیداری.

ب) اختلالات گفتار که به جنبه ی بیانی زبان اشاره دارد و از آن جمله می توان به اختلالات در صوت، تولید یا اختلالات ناشی از شکاف کام اشاره کرد.

در مورد طبقه بندی اختلالات زبان وگفتار و یا به طور کلی اختلالات ارتباطی نظری های متفاوت وجود دارد. برخی متخصصین معتقدند که لزومی بر طبقه بندی این اختلالات وجود ندارد. از این دیدگاه زبان در عمق وجود فرد ریشه دارد و یک اختلال زبان نمی تواند به خودی خود و به صورت مجزا وجود داشته باشد.

دسته دیگری معتقدند این اختلالات را باید به چهار دسته اختلالات آواشناسی، اختلالات آهنگ گفتار، اختلالات صدا و اختلالات زبان طبقه بندی  کرد. اختلالات آواشناسی را با استفاده از شیوه های گفتار درمانی، اختلالات صدا را با استفاده از روش های بازپروری صدا و اختلالات زبان را از طریق گفتار درمانی، روان درمانی و دارو درمانی می توان معالجه کرد.

اما اختلالات آهنگ بیان به دو دسته لکنت زبان و شتاب گویی تقسیم می شوند. برای درمان لکنت زبان معمولاً از روان درمانی، دارو درمانی و نیز گروه درمانی استفاده می شود. اما در خصوص شتابان گویی که یکی از حالت های خاص دانش آموز مورد پژوهش می باشد، می توان چنین گفت : این اختلال بر اساس سرعت افراطی در سخن گفتن، وجود بی نظمی در جمله ها، جا انداختن هجاها و صوت ها و نا مشخص بودن تلفظ متمایز می شود. هنگامی که شتابان گو به کندی و آرامش سخن بگوید، هیچگونه مشکلی در بیان خود ندارد. برای درمان شتابان گویی از روش های سنتی و روش های رفتاری نگر استفاده می کنند.

ارتباط مهمترین ابزار ما در تعامل با محیط مان می باشد. بخشی از این ابزار شامل گفتار و زبان است. گفتار و زبان اگر چه با هم مرتبطند اما مترادف هم نیستند. گفتار وسیله بیان زبان است اما تنها وسیله ی آن نیست.

ارتباط مفهوم گسترده تری دارد. زبان بخشی از ارتباط است. ارتباط مستلزم آن است که فرستنده پیامی را ساخته و انتقال دهد و گیرنده این پیام را رمز گشایی کرده و درک کند. بنابراین فرستنده و گیرنده در فرایند ارتباط با هم شریک هستند.

 

ارتباط درسه سطح بر قرار می شود :

1-   ارتباط درون فردی یا ارتباط فرد با خود

2-   ارتباط بین فردی یا ارتباط بین دو یا چند نفر

3-   ارتباط عمومی یا ارتباط با جمع و بیان پیام برای جمعی از مخاطبین

یکی از راههای استحکام بنیان خانواده توجه به ارتباط کلامی مناسب است و سخنان عاطفی و محبت آمیز مخاطب جذب می کند و خواسته یا نا خواسته طرف مقابل از گوینده ی سخن راضی شده و در دلش نوعی احساس محبت نسبت به او ایجاد می شود. ارتباط کلامی مناسب در خانواده باعث ایجاد صمیمیت و همدلی در بین افراد خانواده می شود و اگر این ارتباط کمرنگ شود سلامت روان خانواده مورد تهدید قرار می گیرد و در برخی موارد باعث ایجاد استرس و تنش در میان افراد خانواده می شود.

توصیف وضعیت موجود :

بیش از پنج سال است که در پایه پنجم دبستان در آموزشگاه استثنایی شوریده شیرازی مشغول به تدریس هستم. این آموزشگاه که تنها مرکز آموزش نابینایان شهر اهواز و حومه می باشد در بهارستان، خیابان صدف یک، جنب دبیرستان پسرانه آزادگان قرار دارد و دارای سه مقطع پیش دبستانی، دبستان و راهنمایی می باشد. کلاً حدود هشتاد نفر دانش آموز و حدود بیست و شش نفر پرسنل دارد که شامل : مدیر، معاون آموزشی، معاون اجرایی، مشاور، معلمان پنج پایه ابتدایی، مربی ورزش، دبیران راهنمایی و مربی پرورشی، راننده، سرایدار، خدمتکار و... می باشند. در این آموزشگاه حدود سیزده کلاس درسی که سه کلاس راهنمایی در سه پایه و یک کلاس راهنمایی پیش حرفه ای و هشت کلاس دبستان و یک کلاس پیش دبستانی (آمادگی) وجود دارد. آموزشگاه حاضر دارای دو طبقه می باشد که علاوه بر کلاس های فوق دو اتاق برای مدیر و معاونین، اتاق مشاور، کتابخانه، اتاق سمعی - بصری، آزمایشگاه، نمازخانه و سایت رایانه ای می باشد. با شروع سال تحصیلی تنها پایه پنجم این آموزشگاه به من واگذار شد. (البته این کلاس دو پایه بود و در کنار پایه پنجم، پایه چهارم چند معلولیتی نیز درس می خواندند.) بعد از گذشت مدت کوتاهی وضعیت تحصیلی ودرسی هریک از آنها برایم مشخص شد. در بین آنها دانش آموز مورد پژوهش که دختری منظم و مرتب و در عین حال با استعداد و زرنگ بود حضور داشت. کمتر از دو ماه از آغاز سال تحصیلی نگذشته بود که متوجه شدم، هرگاه از این دانش آموز درس می پرسم و یا به هر روش دیگری با او ارتباط گفتاری و کلامی برقرار می نمایم، حالاتی در کلام، گفتار، اعمال و رفتار وی پدید می آید که ناشی از استرس می باشد.

برخی از حالات او عبارتند از :

بریده بریده صحبت کردن، تند تند صحبت کردن، با تأخیر حرف زدن، حالت خجالتی به خود گرفتن در هنگام صحبت کردن (سر را به پایین انداختن)، دیدن نوعی لرزش در کلام و گفتار حتی دست ها، بازی کردن با دکمه های مانتو و باز و بسته کردن مرتب آنها.

مشاهده ی این وضعیت بهانه ای شد تا در اقدام پژوهی خود به بررسی راههای کاهش استرس در گفتار کودکان بپردازم.

گرد آوری اطلاعات و روش های آن :

برای بررسی هرچه بیشتر این پژوهش از فنون و روشهای مختلفی استفاده نموده ام که در این قسمت آنها را به طور خلاصه ارائه می دهم :

الف) مشاهده : در گردآوری این اطلاعات از راه مشاهده به تمامی حالات روحی، روانی دانش آموز موردنظر در هنگام حضور در کلاس توجه داشتم. زمانی که او به حال خود وا گذاشته می شد (رها می شد) و در حالت طبیعی و عادی قرار داشت کاملاً آرام و معمولی بود و در کلام و گفتار او هیچ مشکلی وجود نداشت، حتی در آن هنگام با همکلاسان خود به طور طبیعی صحبت می کرد.اما وقتی از او درس سؤال می کردم و یا برای دیدن تکالیف روزانه کنار او قرار می گرفتم حالت های استرس در وجود او کاملاً دیده می شد. تمامی این رفتارها و حالات را مد نظر قرار داده و برای بررسی پژوهش خود از آنها بهره گرفتم. به پرونده پزشکی او مراجعه کردم، اما اثری از مصرف هیچ  گونه دارویی در آن وجود نداشت. در روش های مشاهده و به منظور بررسی و دقت عمل بیشتر در پژوهش از مدیر و معاون در ساعت های غیر درسی (زنگ تفریح) و حتی معلم ورزش نیز یاری گرفتم. آنها هم حالات او را به دقت مورد پژوهش قرار دادند.

بنا به گفته ی آنها، دانش آموز مورد پژوهش در مواقع عدم حضور در کلاس و در کنار هر یک از آنان حالت مذکور را از خود نشان می داد و فقط در جمع بچه های هم کلاسی خود قرار می گرفت.

ب) مصاحبه : در طی صحبت هایی که با کادر آموزشی و دفتری داشتم آنها می گفتند این دانش آموز وقتی برای انجام کاری مثل تحویل ماشین دوخت و... به دفتر مراجعه می کرد، همین حالات را داشت و به طور مرتب دکمه های مانتوی  خود را باز و بسته می کرد و باعجله و شتاب صحبت می کرد.

در مصاحبه ای که با معلم سال گذشته ی این دانش آموز داشتم ایشان نیز گفتند در سال گذشته او بسیار دست پاچه بود و مخصوصاً وقتی از او درس می پرسیدم با اضطراب و استرس و با عجله جواب می داد. همچنین مشاور مدرسه در این رابطه اظهار داشتند: او کمتر با بچه های دیگر غیر از همکلاسان خود دوست است.

به منظور افزایش دقت عمل در پژوهش خود با مادر دانش آموز نیز مصاحبه ای انجام دادم. ایشان نیز اظهار داشتند که دخترشان در منزل رفتارهایی مشابه انجام می دهد. البته با صحبت های مکرر و مداوم، مادر اعتراف کرد که در منزل ارتباط او با دخترش در حد صفر بوده و فرزند وی بیشتر اوقات خود را در منزل با پدرش سپری می کند.

تجزیه و  تحلیل اطلاعات :

به دنبال اطلاعاتی که از طریق مشاهده ی حالات و رفتارهای دانش آموز و نیز مطالعه پرونده ی پزشکی او، همچنین از راه مصاحبه با مشاور، کادر دفتری، معلم سال قبل و مادر او کسب نمودم و نیز با مطالعه و بالا بردن سطح دانش و آگاهی خود در مورد رفتار این دانش آموز به وجود استرس در کلام و ارتباطات کلامی او پی بردم.

از آن جایی که ارتباطات خانوادگی و تأثیرآن بر بهداشت روان بر هیچ کس پوشیده نیست در صدد برآمدم تا از طریق افزایش سطح آگاهی اولیای دانش آموز و ایجاد راه حل های مناسب ارتباط کلامی آن ها را در سطح خانواده افزایش داده و از این طریق راه حل های مناسبی را جهت کاهش و یا از بین بردن استرس در گفتار این دانش آموز ارائه دهم.

انتخاب راه حل پیشنهادی :

با توجه به این که وجود ارتباط کلامی بین اعضای خانواده باعث ایجاد امنیت و احساس آرامش و نیز استحکام و دوام خانواده گشته و سلامت روان آن خانواده را تضمین می کند. با در نظر گرفتن رابطه بسیار سردی که بین این مادر و فرزند دیده شد به نظر من آگاهی دادن به مادر برای افزایش ارتباط و به خصوص ارتباط کلامی باعث آرامش در این دانش آموز می گردد و استرس او کاهش پیدا می کند.

چگونگی اجرای راه حل :   

برای کاهش استرس گفتار در دانش آموز مورد پژوهش سعی نمودم راه حل خود را به صورت زیر اجرا کنم.

به دلیل این که علت عمده استرس در گفتار این دانش آموز را در عدم وجود ارتباط مناسب بین او و مادرش دیدم به مادر پیشنهاد دادم که :

1-   رابطه خود را با او گرم تر و صمیمی تر کند.

2-   به تکالیفش رسیدگی کند.

3-   برای او کتاب داستان بخواند.

4-   در کارهای منزل از او یاری بخواهد.

5-   سعی کند بیشتر با فرزندش صحبت کند.

6-   به درد دل های او گوش کند.

7-   برای برقراری ارتباط مناسب وقت صرف کند.

بعد از اینکه راه حل های خود را برای مادر توضیح دادم از او خواستم کامل و با دقت آنها را در منزل اجرا کند. بعد از گذشت حدود دو ماه نتیجه کار را در مدرسه به وضوح می دیدم.

دانش آموز مورد پژوهش در وضعیتی بسیار رضایت بخش بود و هرگز اثری از استرس در کلام و گفتار او مشاهده نمی شد. به راحتی با همه ارتباط برقرار می کرد. هرگاه مسئولیت انجام کاری را به عهده می گرفت به طور مناسب آن را انجام می داد. کادر دفتری، مشاور و مربی ورزش نیز در این زمینه توافق کرده بودند که، این دانش آموز وضعیت ارتباطی بهتری نسبت به گذشته دارد. مادرش نیز از نحوه ی ارتباط او در منزل راضی بود و از اینکه توانسته بود به راحتی مشکل فرزندش را حل کند خوشحال به نظر می رسید.

 

 

 

 

 

پیشنهادات :

برای مقابله با استرس در گفتار یا فشار های روانی، راه کارهای مختلفی وجود دارد که شیوه ی مدیریت صحیح، آن ها را به ما می آموزد، با رعایت و به کار گیری این روش ها می توانیم علاوه بر حل یا کم کردن مشکلات به آرامش پایدارتری دست یابیم :

1-   به خداوند توکل کنیم.

2-   عوامل استرس زا را کم کنیم.

3-   از وقایع اطراف خود با اطلاع باشیم.

4-   از معاشرت با افراد استرس زا بپرهیزیم.

5-   از وضعیت جسمی خود آگاه باشیم.

6-   محیط شادی را برای خود فراهم کنیم.

7-   همواره در ارتباطات کلامی حضور داشته باشیم.

8-   برای خود ارزش قائل شویم.

9-   مشکلات را بپذیریم.

10-            از متخصصان کمک بگیریم.

منابع و مآخذ

·       لیونل، کودرون (ترجمه:فاطمه صالحی طالقانی) . (1381). استرس را به زانو در آوریم. تهران. طلایه

 

·       کمايی، فاطمه -  برمکی، بتول- ولی زاده، رضوان- رحیم پور، بنفشه- بهمئی، حمدا... .(1383). پایان نامه با موضوع مقایسه استرس زنان متأهل ورزشکار و زنان متأهل غیر ورزشکار. اهواز

 

·       چنینگ ال، بت (ترجمه:مرتضی خواجوی). (1387). درباره استرس چه می دانیم؟ . تهران. مؤسسه مهارت های زندگی رویش

 

·       سایت اینترنتیwww.isaarsci.ir     

 

·       احدی، حسن - مفیدی، فرید. سه مقاله کوتاه درباره اختلالات گفتار و زبان. اینترنت

 

اینترنت

 



تاريخ : جمعه نوزدهم خرداد 1391 | 15:15 | نویسنده : فروغ روشنايي |
.: Weblog Themes By VatanSkin :.